كه اضداد صفات يهود است * ( مِنَ الصَّالِحِينَ ) * از جملهء شايستگان و پسنديدگانند يعنى احوال ايشان پسنديدهء حقتعالى است و بجهة آن مستحق ثنا و رضاى اويند و در آيه دلالت است بر عظم مرتبهء صلاة ليل نزد حقتعالى و از حضرت رسالة ( ص ) منقولست كه ركعتان يركعهما العبد فى جوف الليل الاخير خير له من الدنيا و ما فيها و لولا انى اشق على امتى لفرضتهما عليهم يعنى دو ركعت نماز كه بنده در نصف آخر شب بگذارد او را بهتر است از دنيا و آنچه دروست و اگر نه آن بودى كه دشوار است نماز شب بر امت من بر ايشان فرض ميكردم و در خبر است كه آن حضرت خطاب به امير المؤمنين ( ع ) كرد و فرمود كه يا على عليك بصلاة الليل عليك بصلاة الليل عليك بصلاة الليل يعنى سه بار تكرار فرمود كه اى على بر تو باد كه نماز شب را بپاى دارى و نيز فرموده كه من كثر صلوته بالليل حسن وجهه بالنهار هر كه بسيار گذارد نماز را در شب روى او نيكو و با طراوت باشد در روز گفته‌اند كه مراد بآيهء يَسْعى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ نماز گذارندگانند در شب و از ابى عبد اللَّه ( ع ) مرويست كه ان البيوت التي يصلى فيها بالليل بلاوة القرآن يضيء لاهل السماء كما يضيء نجوم السماء لاهل الارض يعنى بدرستى كه خانهايى كه در آن نماز شب گذارند و تلاوت قرآن كنند روشن و درخشنده باشد مر اهل آسمانها را هم چنان كه ستارگان روشناند و ميدرخشند مر اهل زمين را و بعد از آن فرمود كه عليكم بصلاة الليل فانها سنة نبيكم و داب الصالحين قبلكم و مطردة الداء من اجسادكم يعنى بر شما باد كه نماز شب گذاريد چه آن سنت پيغمبر شما است و شعار صالحانست كه پيش از شما بوده‌اند و رانندهء درد است از بدنهاى شما * ( وَما يَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ ) * و آنچه ميكنيد از كار نيكو * ( فَلَنْ يُكْفَرُوه ) * پس هرگز سپاس داشته نخواهيد شد يعنى نقصان به ثواب اعمال شما نخواهد رسيد و ضايع نخواهد شد تسميهء نقص ثواب و تضييع از آن بكفران از قبيل تسميهء شكر است به ثواب در كريمهء وَكانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُوراً چه شكر در اصل اعترافست بنعمت و كفران ستر نعمت است از منعم عليه بتضييع حق آن پس به جهت اين مناسبت شكر مستعار شده از براى ثواب و كفران از براى نقص آن و تعديه آن به دو مفعول جهت آنست كه متضمن معنى حرمانست و غير حفص و نافع و ابن كثير و ابو عمرو و ابن عامر در هر دو كلمه بيا خوانده‌اند يعنى هر چه ميكنند امت قائمه از خيراتى كه در آن سارعند عمل ايشان ضايع نخواهد شد * ( وَاللَّه عَلِيمٌ ) * و خدا داناست * ( بِالْمُتَّقِينَ ) * باحوال پرهيزكاران اين بشارتست مر اهل تقوى را و اشعار به آنكه تقوى مبدء خير است و حسن عمل و فايز نزد خدا اهل تقوىاند نه غير ايشان كما قال إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّه أَتْقاكُمْ و بعد از وصف مؤمنان پرهيزكار بيان حال كافران تبه روزگار مى